
Ekran o‘qitmaydi. O‘qituvchi va kitob o‘qitadi.
Ishlamayotgan “zamonaviy” sinf
Bu reklamalarni ko‘rgansiz. Jilmaygan bola telefonda rang-barang mashqlarni bosib o‘tadi. Daftar yo‘q, darslik yo‘q, qog‘ozdagi uy vazifasi yo‘q. “O‘qish hech qachon bunchalik oson bo‘lmagan.” Toshkentdagi ko‘plab o‘quv markazlari aynan shuni sotmoqda: kitob o‘rniga planshet, daftar o‘rniga ilova, o‘qituvchi e’tibori o‘rniga ekran.
Bu zamonaviy ko‘rinadi. Ota-ona farzandi kelajakdan ortda qolmayapti deb o‘ylaydi. Uyda esa bola soatlab telefonda — “uy vazifasini qilyapti”.
Noqulay haqiqat shuki, maktabda ekranni eng ko‘p qo‘llagan davlatlar endi ortga qaytmoqda. Dunyodagi eng raqamlashgan ta’lim tizimlaridan biri bo‘lgan Shvetsiya har bir partaga bosma darslikni qaytarish uchun millionlab mablag‘ sarflamoqda. Braziliyadan Qozog‘iston va Niderlandiyagacha hukumatlar sinfda telefonni chekladi. O‘zbekistonda esa 2024-yilda maktablarda telefonni qat’iy nazorat qilish buyurildi, hozir 16 yoshgacha bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlarni cheklash muhokama qilinmoqda.
Savol oddiy: agar ta’lim vazirliklari ekranga asoslangan ta’limdan uzoqlashayotgan bo‘lsa, nega ba’zi o‘quv markazlari uni hali ham “kelajak” deb sotmoqda?
Tadqiqotlar aslida nima deydi
Bu o‘tmishni sog‘inish emas. Dalillar o‘n yildan ortiq to‘planib kelmoqda.
1. Qog‘ozdan o‘qiganda odam ko‘proq tushunadi. 171 mingdan ortiq ishtirokchi qatnashgan 54 ta tadqiqotning meta-tahlili (Delgado va boshq., Educational Research Review, 2018) qog‘ozdan o‘qishning ekrandan o‘qishdan aniq ustunligini ko‘rsatdi. Farq axborot matnlari va vaqt cheklangan o‘qishda eng katta bo‘ldi — bu aynan imtihondagi holat. Eng qizig‘i: 2000–2017-yillar orasida qog‘ozning ustunligi oshib borgan. Ekran bilan katta bo‘lgan yoshlar ekrandan yaxshiroq o‘qiydigan bo‘lib qolmagan.
2. Qo‘lda yozish miyani klaviaturadan boshqacha rivojlantiradi. Norvegiya fan va texnologiya universiteti olimlari talabalarning qo‘lda yozish va klaviaturada terish paytidagi miya faolligini yozib oldi (Frontiers in Psychology, 2024). Qo‘lda yozish miya qismlari o‘rtasida ancha keng aloqalar hosil qildi — bu xotira va o‘rganish bilan bog‘liq. Klaviaturada terishda bunday bo‘lmadi.
3. Maktabda ko‘proq ekran — yaxshiroq natija degani emas. OECDning Students, Computers and Learning (2015) hisobotiga ko‘ra, maktabda kompyuterdan juda tez-tez foydalanadigan o‘quvchilar yomonroq natija ko‘rsatadi, sinf texnologiyasiga katta sarmoya kiritgan davlatlarda esa o‘qish, matematika va fan natijalarida sezilarli yaxshilanish bo‘lmagan.
4. Gadjetlar chalg‘itadi, chalg‘ish esa ballga tushadi. PISA 2022 da matematika darsida sinfdoshlarining gadjetlari tufayli chalg‘igan o‘quvchilar 15 ball past natija oldi — bu taxminan to‘rtdan uch o‘quv yiliga teng. Kuniga bir soatgacha ko‘ngilochar maqsadda gadjetdan foydalangan o‘quvchilar 5–7 soat foydalanganlardan 49 ball yuqori natija ko‘rsatdi.
5. YUNESKO: texnologiya faqat o‘qishga yordam berganda. YUNESKOning Global Education Monitoring Report 2023 hisobotida raqamli texnologiyaning o‘zi ta’limga qiymat qo‘shishi haqida ishonchli dalil kam ekani aytilgan va smartfonlarni maktabdan chiqarish tavsiya etilgan. Yonidagi telefonning o‘zi diqqatni tortishi, chalg‘igandan keyin o‘quvchi qayta diqqatini jamlashi uchun 20 daqiqagacha vaqt ketishi qayd etilgan.
Qisqasi: ekran betaraf emas. U bolaning qanchalik chuqur o‘qishi, qanchalik yaxshi eslab qolishi va qancha vaqt diqqatini jamlay olishini o‘zgartiradi.
Dunyo jimgina kitobga qaytmoqda
Bu bir davlatning tajribasi emas. Boy va rivojlanayotgan davlatlar birdek ta’limda ekran o‘rnini qayta ko‘rib chiqmoqda.
| Davlat | Nima o‘zgardi |
|---|---|
| Shvetsiya | Ko‘p yillik “avval raqamli” ta’lim va o‘qish natijalari pasayganidan so‘ng hukumat 2023-yilda bosma darsliklarni qaytarishga qaror qildi: har bir fan bo‘yicha har bir o‘quvchiga bosma darslik va telefonsiz maktablar sari harakat. |
| O‘zbekiston | 2024-yil yanvarida Prezident Administratsiyasi maktablarda telefonni qat’iy nazorat qilishni buyurdi: dars oldidan telefonlar qutiga qo‘yiladi, takroriy qoidabuzarlikda ota-onaga xabar beriladi. 2026-yil iyunida Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi 16 yoshgacha bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlarni cheklovchi qonun loyihasini tayyorlayotganini ma’lum qildi. |
| Qozog‘iston | Prezident To‘qayev imzolagan 2024-yilgi qonun o‘quvchilarga dars vaqtida mobil qurilmalardan foydalanishni taqiqlaydi. |
| Braziliya | 2025-yil yanvarida imzolangan milliy qonun boshlang‘ichdan yuqori sinflargacha sinf va yo‘laklarda smartfonni cheklaydi. |
| Niderlandiya | 2024-yil yanvaridan telefon sinfga kiritilmaydi. 317 ta o‘rta maktab bo‘yicha hukumat so‘rovida to‘rtdan uch qismi diqqat yaxshilanganini, uchdan biri natijalar oshganini qayd etdi. |
| Dunyo bo‘yicha | YUNESKO ma’lumotiga ko‘ra, 2023-yilga kelib har to‘rt davlatdan birida maktabda telefonga to‘liq yoki qisman taqiq bor edi, jumladan Bangladesh, Singapur va Fransiyada. |
Byudjeti va siyosati butunlay boshqa-boshqa hukumatlar bir xil xulosaga kelayotgan ekan, bunga quloq solish kerak.
“Qog‘oz kerak emas” — bu afzallik emas, ogohlantirish
Kurs reklamasida “farzandingizga daftar ham, kitob ham kerak emas” deyilsa, buni afzallik emas, ogohlantiruvchi belgi deb qabul qiling.
- Yozish yo‘q — eslab qolish ham kam. Yangi so‘zlar, grammatika va imlo bola ularni qo‘lda yozib, o‘chirib, qayta yozganda mustahkamlanadi. Ekranda to‘g‘ri javobni bosish — bu tanish, ishlab chiqarish emas. Haqiqiy imtihonda ham, hayotda ham tilni o‘zingiz ishlab chiqarishingiz kerak.
- Kitob yo‘q — chuqur o‘qish ham yo‘q. Darslik bolaga ortga qaytish, sahifalarni solishtirish, hoshiyaga yozish va mavzu qanday qurilganini ko‘rish imkonini beradi. Ilova esa uni keyingi ekranga o‘tkazib yuboradi.
- “Telefonda uy vazifasi” kamdan-kam uy vazifasi bo‘lib qoladi. Bitta bildirishnoma, bitta o‘yin, bitta video — va yigirma daqiqalik dars ikki soatlik telefonga aylanadi. Ota-ona bolani gadjet bilan band ko‘rib, vazifa bajarilyapti deb o‘ylaydi.
- Ilovalar o‘qitish uchun emas, jalb qilish uchun yaratilgan. Seriyalar, ballar va animatsiyalar bolani bosishda davom ettiradi. Bosish rivojlanishdek tuyuladi, lekin bu gapira olish, o‘qiy olish yoki yoza olish bilan bir xil emas.
O‘rganish — jismoniy jarayon. Bolalar ruchka ushlab, sahifa varaqlab, sinfdoshiga ovoz chiqarib gapirib va o‘qituvchidan darhol tuzatish olib o‘rganadi. Texnologiya aql bovar qilmas tezlikda rivojlanmoqda. Inson miyasi esa yo‘q.
Shuning uchun tajribamizda King’s Academy’ga kelayotgan ota-onalarning aksariyati bizdan to‘g‘ridan-to‘g‘ri so‘raydi: “Kitob bilan o‘qitasizmi? Bolam qo‘lda yozadimi? Telefonni chetda qoldirsak bo‘ladimi?” Ularning ko‘pchiligi avval ilovaga asoslangan kurslarni sinab ko‘rgan.
Bizning yondashuv: avval kitob, texnologiya — yordamchi
King’s Academy’da biz ongli tanlov qildik va unga sodiqmiz. 2015-yildan beri British Council hamkori sifatida 15 000 dan ortiq o‘quvchini o‘qitdik va darslarimiz bosma darslik, daftar va sinfdagi o‘qituvchi atrofida quriladi.
Amalda bu qanday ko‘rinadi:
- 📘 Har bir o‘quvchi bosma darslik bilan ishlaydi va lug‘at, grammatika hamda yozish uchun qog‘oz daftar yuritadi.
- ✍️ General English’da yozish qo‘lda bajariladi, shunda imlo va grammatika avtomatik bo‘lib qoladi.
- 📵 Dars paytida telefon chetda turadi, faqat o‘qituvchi aniq vazifa uchun so‘rasa olinadi.
- 🗣 Gapirish yuzma-yuz bo‘ladi — sinfdoshlar bilan va xatoni darhol tuzatadigan o‘qituvchi bilan.
Texnologiyadan qayerda va nima uchun foydalanamiz:
- 💻 Kompyuterda IELTS mashqi. O‘zbekistonda IELTS kompyuterda topshiriladi, shuning uchun katta yoshdagi o‘quvchilar kompyuter xonamizda haqiqiy imtihon formatida mashq qiladi.
- 🤖 AI vositalari — yordamchi sifatida, masalan, qoralama bo‘yicha tezkor fikr-mulohaza; har doim o‘qituvchi tekshiradi.
- 🎧 Audio va video — tinglab tushunish mashqi uchun.
Texnologiya darsga xizmat qiladi. Dars texnologiyaga xizmat qilmaydi. Vositadan foydalanish bilan unga qaram bo‘lish o‘rtasidagi farq ana shu.
Adolat uchun: texnologiya dushman emas
Biz texnologiyaga qarshi emasmiz. Yaxshi audio yozuv, o‘n daqiqa ishlatiladigan sifatli lug‘at ilovasi, kompyuterdagi sinov imtihoni — bularning hammasi foydali. Tadqiqotlar ham me’yorida va maqsadli foydalanish o‘rganishga yordam berishini ko‘rsatadi. Muammo vositada emas. Muammo kitob, daftar va o‘qituvchini ekran bilan almashtirib, buni taraqqiyot deb atashda.
Kurs tanlashdan oldin qisqa tekshiruv:
- Har bir o‘quvchida bosma darslik bormi?
- Bolalar sinfda va uyda qo‘lda yozadimi?
- Dars paytida telefonlar qayerda turadi?
- Darsning qancha qismida o‘qituvchi o‘quvchilar bilan gaplashadi, ekran esa ularga gapirmaydi?
- Texnologiya aniq maqsadda (imtihon formati, tinglash, fikr-mulohaza) ishlatiladimi yoki butun kurs shundan iboratmi?
- Markaz sizga faqat ilovani emas, haqiqiy natijalarni ko‘rsata oladimi?
Agar javoblarning ko‘pi “yo‘q” bo‘lsa, kurs zamonaviy ko‘rinishi mumkin, lekin kamroq o‘rgatadi.
Ko‘p beriladigan savollar
Kitob bilan o‘qish eskicha emasmi? Yo‘q. Yevropaning eng raqamlashgan davlatlaridan biri Shvetsiya maktablarga bosma darsliklarni qaytarish uchun millionlab mablag‘ sarfladi. Tadqiqotlar qog‘ozdan ko‘proq tushunib, ko‘proq eslab qolinishini ko‘rsatadi.
Farzandim telefonni yaxshi biladi. Ilovasiz ortda qolmaydimi? Bolalar ilovalardan foydalanishni o‘zlari tez o‘rganib oladi. Ilovadan o‘rgana olmaydigan narsa — diqqatni jamlash, chuqur o‘qish va qo‘lda yozish. Imtihon natijasini aynan shu ko‘nikmalar hal qiladi.
King’s Academy’da texnologiyadan foydalanasizmi? Ha, aniq maqsad bilan: kompyuter xonamizda IELTS mashqi, tinglash uchun audio va video, fikr-mulohaza uchun AI vositalari — har doim o‘qituvchi tekshiruvi bilan.
Darslaringizda telefonga ruxsat bormi? Faqat o‘qituvchi aniq vazifa uchun so‘raganda. Qolgan vaqtda telefonlar chetda turadi.
Uy vazifasi qog‘ozda bajariladimi? Asosan ha. O‘quvchilar daftar va mashq kitoblarida yozadi. Ba’zi tinglash yoki lug‘at mashqlari onlayn bo‘lishi mumkin.
IELTS kompyuterda topshiriladi-ku? Bunga haqiqiy formatda tayyorlaymiz: o‘quvchilar imtihondan oldin kompyuterda mashq qiladi. Lekin uning ortidagi til ko‘nikmalari kitob, daftar va o‘qituvchi bilan quriladi.
Qaysi yoshdagilarni o‘qitasiz? Bolalar, o‘smirlar va kattalarni — boshlang‘ich darajadan IELTS 7.0+ gacha.
Bizga tashrif buyuring
Haqiqiy darsni ko‘ring: kitoblar, daftarlar, o‘qituvchi va diqqatini jamlagan o‘quvchilar.
- Alayskiy: Qashg‘ar C-4, Ardus / Credit-Asia orqasida, Abdulla Qodiriy metrosi yaqinida. +998 90 900 79 66 · Yandex Maps · Google Maps
- Buyuk Ipak Yo‘li: Buyuk Ipak Yo‘li 77. +998 94 413 09 00 · Yandex Maps
- Yunusobod-19 (Sayram): Yangi Yunusobod 44. +998 99 225 88 88 · Yandex Maps
Telegram: @kingsacademy_uz · Sayt: kings.uz/uz/
Instagram | Telegram | YouTube | LinkedIn | Sayt | Facebook | TikTok
Manbalar
Tadqiqotlar
- Delgado, P. va boshq. (2018). Don’t throw away your printed books: A meta-analysis on the effects of reading media on reading comprehension. Educational Research Review, 25, 23–38.
- Van der Weel, F. R. va Van der Meer, A. L. H. (2024). Handwriting but not typewriting leads to widespread brain connectivity. Frontiers in Psychology.
- OECD (2015). Students, Computers and Learning: Making the Connection (qisqacha, eSchool News).
- OECD (2023). PISA 2022 natijalari bo‘yicha press-reliz.
- YUNESKO (2023). Global Education Monitoring Report: Technology in education (qisqacha, Deseret News).
Yangiliklar
- Sweden goes back to basics, swapping screens for books in the classroom — Ars Technica, 2026
- Maktablarda mobil telefon qoidalari — Xalq ta’limi Info, 2024
- O‘zbekiston 16 yoshgacha bolalar uchun ijtimoiy tarmoqlarni qonuniy cheklashni ko‘rib chiqmoqda — Kun.uz, 2026
- Qozog‘iston: o‘quvchilarga dars vaqtida smartfondan foydalanish qonunan taqiqlandi — 2024
- New law in Brazil restricts smartphones in schools — Euronews, 2025
- Study finds smartphone bans in Dutch schools improved focus — Reuters / Malay Mail, 2025
IELTS topshirdingizmi? IELTS natijalarini tekshiring →
Keyingi qadam
Birinchi qadamni qo'ying — bepul yoki 2 daqiqa:
Boshqa maqolalar:
Har kuni kundalik foydali maqolalar - Ingliz tilini onlayn ravishda o'rganing!

DTM 2027: kirish imtihonlari — format, ballar va tayyorgarlik rejasi
DTM 2027: 5 ta fan, 90 ta savol, maksimal 189 ball. Roʻyxatdan oʻtish muddati, test oʻrnini bosuvchi sertifikatlar, grant va noyabrdan tayyorgarlik rejasi.

King’s Academy va American Councils YPIP: O’zbekistonda yosh mutaxassislarni tayyorlashning besh yili
American Councils Yosh mutaxassislar uchun stajirovka dasturi (YPIP) nima? Young Professional Internships Program (YPIP) — American Councils for International Education…

IDP yoki British Council: IELTS qayerda «osonroq»? 9 ta mif va bitta noqulay haqiqat
IDP yoki British Council — IELTS qayerda oson va ball yuqori? Rasmiy IELTS maʼlumotlari asosida 9 ta afsonani (Speaking, «toʻqqizliklar», qish va yoz) tahlil qilamiz va…

Kuchli rezyume (CV) qanday yoziladi: ish beruvchi nimaga qaraydi, rad etiladigan 7 ta rezyume va bepul CV konstruktor
Oʻzbekistonda kuchli rezyume (CV) qanday yoziladi: ish beruvchi nimaga qaraydi, 7 ta xato misollar bilan, AI uchun tayyor promptlar va bepul CV konstruktor.

Xodimlar uchun korporativ ingliz tili: kompaniya nega tilga sarmoya kiritishi kerak — HR va rahbarlar uchun qoʻllanma
Korporativ ingliz tili (ESP, Business English) xodimlarning sodiqligi, oʻsishi va samaradorligini qanday oshiradi: formatlar, 6 qadamda dasturni boshlash, HR uchun KPI va King’s…

1-sinfga qabul 2027: Toshkentda my.gov.uz orqali ariza topshirish
1-sinfga qabul 2027, Toshkent: yosh qoidasi, muddatlar, hujjatlar, mikrohudud va my.gov.uz orqali ariza topshirish qadamma-qadam. Yosh kalkulyatori bilan.
So'rov qoldiring
Sinflarga yozilish yoki jamoamizning bir qismi bo'lishni xohlaysizmi?
So'rov yuborildi
Siz bilan ish kuni davomida bog‘lanamiz.