Bosh sahifa›Maqolalar›Repetitorlar, charchoq va farzandingiz: qo‘shimcha darslarning qanchasi ortiqcha? Toshkentdagi ota-onalar uchun qo‘llanma
Repetitorlar, charchoq va farzandingiz: qo‘shimcha darslarning qanchasi ortiqcha? Toshkentdagi ota-onalar uchun qo‘llanma
08.11.2026 ·Maqolalar

Repetitorlar, charchoq va farzandingiz: qo‘shimcha darslarning qanchasi ortiqcha? Toshkentdagi ota-onalar uchun qo‘llanma

🔄 Yangilangan: ⏱ 10 daqiqa o'qish

Ota-onalar uchun qisqacha

Toshkentdagi ko‘pchilik o‘quvchilar uchun chegara — bir vaqtda maktabdan tashqari ikkita fan, har biri haftasiga 2–3 marta. Bu taxminan boshlang‘ich sinflarda haftasiga 4–6, 5–9-sinflarda 6–8, 10–11-sinflarda esa 10–12 soatdan oshmaydigan qo‘shimcha mashg‘ulot — va hech qachon uyqu hisobiga emas (6–12 yoshda 9–12 soat, o‘smirlarda 8–10 soat). Yaxshi kurs har 8–12 haftada o‘lchanadigan natija ko‘rsatadi. Va oldindan rejalashtiring: Cambridge English hisobiga ko‘ra, noldan B2 gacha (taxminan IELTS 5.5–6.5) 500–600 o‘quv soati kerak — bu olti oy emas, uch o‘quv yili.

Soat to‘qqizga yigirma daqiqa qolganda

Seshanba, 20:40. 10-sinf o‘quvchisi qiz kunning uchinchi o‘quv markazidan chiqib kelmoqda. Maktab 13:30 da tugadi; repetitorda matematika 16:00 gacha; kimyo 18:00 gacha; ingliz tili 20:30 gacha. Ertangi uy vazifasi hali ham sumkada. U uni 22:00 da ochadi, yarim tungacha Instagram ko‘radi va 6:45 da uyg‘onadi.

Men 2010 yildan beri dars beraman, 2015 yildan King’s Academy’ni boshqaraman. Bunday minglab bolalarni ko‘rganman — va ularni yaxshi ko‘radigan, hammasiga pul to‘laydigan, ko‘proq dars — yaxshiroq kelajak deb chin dildan ishonadigan ota-onalarini ham. O‘n besh yillik tajribadan keyingi noqulay haqiqat shu: ko‘proq soat — ko‘proq bilim degani emas. Ma’lum chegaradan keyin har bir yangi dars qolganlarining samarasini pasaytiradi.

Sizning bolaligingiz — ularning bolaligi emas

Eslang. O‘n besh yoshingizda o‘qish kuningiz qanday o‘tardi? Maktab, uy, hovli, balki bitta to‘garak, balki haftasiga bitta kitob. O‘n olti yoshingizda kimdir sizdan IELTS sertifikati so‘raganmi? Har kech o‘zingizni 500 ta tengdoshingizning «eng yaxshi lahzalari» bilan solishtirganmisiz?

Farzandingizning dunyosi boshqacha va raqamlar buni ko‘rsatadi:

  • 2026 yilda O‘zbekistonda oliy ta’limga kirish uchun 677 907 kishi ro‘yxatdan o‘tgan (Oliygoh.uz) — 2026/27 kvotalaridagi taxminan 205 600 ta bakalavriat o‘rniga (Infoedu.uz).
  • 125 354 nafar abituriyentda ro‘yxatdan o‘tishda milliy yoki xalqaro chet tili sertifikati bo‘lgan.
  • 2024 yilda qariyb 53 000 yosh IELTS 5.5 va undan yuqori ball olgan — 2020 yilga nisbatan taxminan besh baravar ko‘p, 13 424 nafari esa 7.0–8.0 (British Council va IDP ma’lumotlari, Kun.uz).

Ha, bosim haqiqiy. O‘n yil oldin odamni alohida qilgan sertifikat bugun oddiy talab. Lekin o‘zingizga halol savol bering: raqobatga javob shunchaki ko‘proq soatmi? Yoki ertaroq, aqlliroq va xotirjamroqmi?

Repetitorlik iqtisodiyoti raqamlarda

Faqat 2026 yilning birinchi yarmida O‘zbekiston aholisi ta’lim xizmatlariga 23,8 trln so‘m sarflagan — bir yil oldingiga nisbatan 22,7% ko‘p. Shundan 12,7 trln so‘mi Toshkent shahriga to‘g‘ri keladi — mamlakat bo‘yicha jamining yarmidan ko‘pi (Milliy statistika qo‘mitasi).

Nega toshkentlik oilalar shuncha to‘laydi? Qisman maktabning o‘zi yetarli emasligi uchun. O‘zbekiston ilk bor qatnashgan PISA 2022 tadqiqotida 15 yoshlilar matematikadan 364, o‘qishdan 336, tabiiy fanlardan 355 ball olgan, OECD o‘rtachasi esa 472, 476 va 485 (Kun.uz). Ota-onalar bu farqni ko‘radi va uni repetitorlar bilan yopishga harakat qiladi. Instinkt to‘g‘ri. Usul — darsni dars ustiga qo‘yish — ko‘pincha noto‘g‘ri.

Qo‘shimcha darslarning qanchasi ortiqcha?

Mana, maslahatlarda ota-onalarga beradigan mo‘ljalim. Bu rasmiy standart emas — o‘n besh yil davomida haqiqatan ishlaganini ko‘rganim.

Yosh / sinf Bir vaqtda maktabdan tashqari fanlar Haftalik qo‘shimcha soat Kunlik uyqu
1–4-sinflar (6–10 yosh) 1 ta, ko‘pi bilan 2 ta (biri sport yoki musiqa bo‘lishi mumkin) 4–6 9–12 soat
5–8-sinflar (11–14 yosh) 2 ta 6–8 12 yoshgacha 9–12 soat, keyin 8–10
9-sinf (litsey yoki maktab imtihonlari) 2 ta 6–8 8–10 soat
10–11-sinflar (IELTS + kirish testi) 2 ta, qisqa muddatga ko‘pi bilan 3 ta 10–12 8–10 soat

Uyqu: Amerika uyqu tibbiyoti akademiyasi. JSST ham 5–17 yoshlilarga kuniga o‘rtacha 60 daqiqa jismoniy faollikni tavsiya qiladi — bu soat rejaning bir qismi, hashamat emas.

Uyqu — vazifani tugatgani uchun mukofot emas; aynan uyquda miya o‘rganganini saqlaydi. To‘rtinchi dars uchun olti soat uxlaydigan o‘smir eslab qolmaydigan darslar uchun pul to‘laydi (AASM, JSST).

Haddan tashqari yuklamaning belgilari

  • Repetitor ko‘paysa ham maktabdagi baholar pasaymoqda.
  • Doimiy charchoq, darslar oldidan bosh yoki qorin og‘rig‘i.
  • Uy vazifalari yarim tunda bajariladi yoki ertalab ko‘chiriladi.
  • Do‘stlar, sport va qiziqishlarga befarqlik.
  • Darslar haqida so‘rasangiz — yig‘i, jahl yoki sukut.

Ikki va undan ortiq belgini ko‘rsangiz, bir oyga bitta mashg‘ulotni olib tashlang va kuzating. Ko‘pchilik ota-onalar hayron qoladi: baholar ko‘pincha pasaymaydi, aksincha ko‘tariladi.

Mavjud bo‘lmagan «olti oylik mo‘jiza»

Har yanvarda bizga bir xil iltimos bilan qo‘ng‘iroq qilishadi: «O‘g‘lim 11-sinfda. Ingliz tilini deyarli bilmaydi. Iyungacha IELTS 6 va matematikadan yaxshi ball kerak. Qila olasizlarmi?»

Keling, birga hisoblaymiz. Cambridge English noldan o‘quv soatlarini quyidagicha baholaydi (Cambridge English):

Cambridge English ma’lumotiga ko‘ra A2, B1, B2 va C1 ingliz tili darajalariga yetish uchun kerakli o‘quv soatlari
  • A2: 180–200 soat
  • B1: 350–400 soat (taxminan IELTS 4.0–5.0)
  • B2: 500–600 soat (taxminan IELTS 5.5–6.5)
  • C1: 700–800 soat (taxminan IELTS 7.0–8.0)

Oddiy guruh kursi — haftasiga uch marta 90 daqiqadan, oyiga taxminan 18 soat. Olti oyda bu taxminan 110 soat. Deyarli noldan bu A2. IELTS 6 emas. Ustiga-ustak, o‘sha o‘quvchi kirish testi uchun matematika va ikkinchi fanga ham tayyorlanishi kerak. O‘smir maktabni tugatayotib, 24 haftada 500 soatlik ingliz tili va matematikani o‘zlashtira oladimi? Sizning farzandingiz-chi?

Bu bolaning aybi emas. Bu rejalashtirishdagi xato — odatda bizning, kattalarning xatosi. Shu o‘quvchi 8-sinfda boshlaganida ham xuddi shu 500 soat kerak bo‘lardi, lekin uch yilga xotirjam taqsimlangan holda.

Miqdor emas, sifat: farzandingizning ingliz tili kursi haqiqatan ishlayaptimi?

Ko‘p bolalar yillab «ingliz tiliga qatnaydi» va bir joyda turib qoladi. Darslik bo‘limlarini yodlaydi, bo‘sh joylarni to‘ldiradi, bo‘lim testini topshiradi — lekin baribir ikki daqiqalik suhbatni davom ettira olmaydi. Sakkizta bandni tekshiring:

  1. Daraja testi o‘tkazilgan va aniq maqsad bor — masalan, shunchaki «ingliz tili» emas, «maygacha B1».
  2. Natija har 8–12 haftada o‘lchanadi — daraja testi yoki sinov imtihoni bilan, va siz natijani ko‘rasiz.
  3. Farzandingiz darsda gapiradi — dars vaqtining asosiy qismida o‘qituvchi emas, o‘quvchilar ovozi eshitiladi.
  4. Yozma ishlar haqiqiy izoh bilan qaytadi, shunchaki baho bilan emas.
  5. Farzandingiz darslikdan tashqari inglizcha o‘qiydi: moslashtirilgan kitoblar, maqolalar, hikoyalar.
  6. O‘qituvchi malakali: CELTA kabi o‘qituvchilik sertifikati, yuqori shaxsiy IELTS bali, shu yoshdagi bolalar bilan tajriba.
  7. Guruh kichik — 10 kishigacha, har bir bola eshitilishi uchun.
  8. Uy vazifasi o‘ylashga majbur qiladi, ko‘chirishga emas.

Xavfli belgilar: yillar davomida bir xil darslik, oylar davomida hech qanday test yo‘q, «Speaking uchun shu tayyor javoblarni yodla» va bu hafta nimani o‘rganganini ayta olmaydigan bola.

O‘lchash muhim. King’s Academy’dagi CD Mock IELTS natijalari tahlilimizda 398 ta to‘liq natija bo‘yicha o‘rtacha umumiy ball 5,81 bo‘ldi — 7.0+ esa deyarli har doim o‘zini bir necha marta sinab ko‘rgan va hisobot ko‘rsatgan kamchiliklar ustida ishlagan o‘quvchilarda chiqqan.

O‘smirlar uchun vaqtni boshqarish: real hafta

Mana, maktab bilan birga IELTSga tayyorlanayotgan 10-sinf o‘quvchisi uchun ishlaydigan jadval. Unda ko‘p oilalar kutganidan kamroq dars bor — natija esa yaxshiroq.

Vaqt Dushanba–juma Shanba Yakshanba
Ertalab Maktab Maktab yoki bo‘sh tong Bo‘sh
14:00–15:00 Tushlik, dam olish, ekransiz Dam olish Oila bilan vaqt
15:00–16:30 Maktab vazifalari (avval eng qiyin fan) Sinov testi yoki IELTS mashqi (har 2–3 haftada) Bo‘sh
17:00–18:30 Bitta kurs (ingliz tili haftasiga 3, matematika 2 marta) Sport yoki sayr Inglizcha yengil o‘qish (30 daq)
19:00–20:00 Sport, sayr, oilaviy kechki ovqat Do‘stlar Haftalik reja (15 daq)
20:00–21:00 Mustaqil ish: so‘zlar, o‘qish, yozish Bo‘sh Bo‘sh
23:00 Telefon o‘chiq, uyqu Uyqu Uyqu

Uchta qoida: kursdan oldin maktab vazifasi, har kuni telefonsiz o‘qish bloki va 23:00 gacha uyqu.

«Vaqtim yo‘q» — bahona emas

Buni har hafta eshitaman: «Ikkalamiz ham ishlaymiz, o‘qishini tekshirishga vaqtimiz yo‘q». Tushunaman — men ham ishlaydigan otaman. Lekin ochiq aytaman: farzand ta’limini butunlay boshqalarga topshirib bo‘lmaydi. Uchta markazga pul to‘lash — ishtirok etish degani emas. Farzand kelajagiga vaqt topmaslik — band jadval emas, oqibati bor tanlov, va uning narxini keyin bola to‘laydi.

Sizga soatlar kerak emas. Kuniga 20 daqiqa kerak: nimani o‘rganganini so‘rang, bitta uy vazifasini ko‘ring, o‘qituvchi hisobotini o‘qing, kechki ovqatda telefonni chetga qo‘ying. Ish qo‘ng‘iroqlariga va yangi telefon tanlashga vaqt topasiz — bunga ham toping. Bu tanlov haqida «iPhone yoki iKnowledge?» maqolasida batafsil yozganman.

5-sinfdan 11-sinfgacha xotirjam reja

Sinf Ingliz tili bo‘yicha maqsad Yana nima muhim
5–6 A1 → A2; kitob o‘qish odati Mustahkam arifmetika, qiziquvchanlik, sport
7–8 B1 Algebra asoslari; bola yoqtiradigan 1–2 fan
9 B1+; tayyor bo‘lsa — birinchi sertifikat Litsey yoki maktab qarori; matematika asosi
10 B2; birinchi IELTS sinovi OTM yo‘nalishi va test fanlarini tanlash
11 IELTS 6.5–7.5 Kirish testi fanlari; hujjat topshirish; uyqu

5-sinfdan boshlansa, har bir qadam taxminan bir o‘quv yili. 10-sinfdan boshlansa, o‘sha qadamlarni oylarga siqishga to‘g‘ri keladi.

Tengdoshlar bosimi — va farzandingizga ishonch

«Qo‘shnining o‘g‘li 8.0 olibdi». «Hamkasbimning qizi Vestminsterda o‘qiydi». Bu gaplar farzandingizga yordam beradimi — yoki u allaqachon yutqazayotgandek his qiladimi? Har bir bolaning boshlang‘ich nuqtasi va sur’ati boshqa. Farzandingizni boshqalarning bolasi bilan emas, uch oy oldingi o‘zi bilan solishtiring.

Ota-onasi o‘ziga ishonishini biladigan bolalar ko‘proq harakat qiladi va yomon testdan keyin tezroq o‘ziga keladi. Faqat ballni emas, harakat va strategiyani maqtang — «haftangni yaxshi rejalashtiribsan». Ishonch — qo‘shimcha emas; aynan u o‘smirni 500 soatlik o‘qishdan olib o‘tadi.

Halol tashxisdan boshlang

Farzandingiz darajasini bepul testimizda tekshiring, General English va IELTS kursini ko‘ring yoki dars jadvalidan guruh tanlang. Farzandingiz maqsadi qancha vaqt olishini halol aytamiz.

Repetitorlar va charchoq haqida ko‘p beriladigan savollar

Toshkentdagi o‘quvchi nechta repetitor yoki o‘quv markaziga qatnashi kerak?

Odatda bir vaqtda maktabdan tashqari ikkitadan ko‘p bo‘lmagan fan, har biri haftasiga 2–3 marta. 10–11-sinflarda qisqa muddatga uchinchi fan qabul qilinadi.

Haftasiga necha soat qo‘shimcha dars ortiqcha?

Taxminan boshlang‘ich sinfda 6, 5–9-sinflarda 8, 10–11-sinflarda 12 soatdan ko‘pi — yoki uyquni tavsiya etilganidan kamaytiradigan har qanday yuklama.

O‘smir qancha uxlashi kerak?

Amerika uyqu tibbiyoti akademiyasi 6–12 yoshda 9–12 soat, 13–18 yoshda 8–10 soat uyquni tavsiya qiladi.

11-sinf o‘quvchisi deyarli noldan olti oyda IELTS 6.0 ola oladimi?

Juda kam hollarda. Cambridge English hisobiga ko‘ra, noldan B2 gacha 500–600 o‘quv soati kerak; oddiy kurs olti oyda taxminan 110 soat beradi.

IELTS 7.0 uchun necha soat kerak?

IELTS 7.0 taxminan C1 darajasi; Cambridge buning uchun noldan 700–800 o‘quv soati va mustaqil ishni hisoblaydi.

Ingliz tili kursi ishlayotganini qanday bilaman?

Aniq maqsad, har 8–12 haftada daraja testi yoki sinov imtihoni, ko‘p gapirish amaliyoti, yozma ishga izoh, darslikdan tashqari o‘qish va kichik guruhga e’tibor bering.

Bolalarda o‘quv charchog‘ining belgilari qanday?

Repetitorlarga qaramay baholarning pasayishi, doimiy charchoq, darslar oldidan bosh og‘rig‘i, yarim tunda bajarilgan yoki ko‘chirilgan vazifa, do‘stlar va qiziqishlarga befarqlik.

IELTSga qachon tayyorlanishni boshlash kerak?

Eng yaxshisi — 5–6-sinfdan umumiy ingliz tili, 9–10-sinflarda esa aynan IELTSga tayyorgarlik, shunda imtihon 10 yoki 11-sinfda xotirjam topshiriladi.

Individual dars guruhdan yaxshiroqmi?

Aniq bo‘shliqlar yoki imtihon strategiyasi uchun foydali, lekin yaxshi kichik guruh arzonroq narxda ko‘proq gapirish amaliyoti va motivatsiya beradi. Ko‘pchilik imtihon oldidan ikkalasini qo‘shib boradi.

Kun bo‘yi ishlayman. Farzandimning o‘qishini qanday qo‘llab-quvvatlayman?

Kuniga 20 daqiqa yetarli: nimani o‘rganganini so‘rang, bitta vazifani tekshiring, o‘qituvchi hisobotini o‘qing va kechki ovqatni telefonsiz o‘tkazing.

Shuningdek o‘qing: iPhone yoki iKnowledge? · Toshkentda IELTS 7.5 aslida qancha turadi · IELTS 7.0+ ni mustaqil qanday olish mumkin · IELTS natijalarini tekshirish.

Muallif haqida

Eldor Sattorov — Toshkentdagi King’s Academy asoschisi va direktori (2015 yildan), 2010 yildan ingliz tilidan dars beradi. Toshkentdagi Prezident maktabining sobiq direktor o‘rinbosari (2019). MA in TESL (Webster University), BA in International Relations with Politics (University of York, Buyuk Britaniya). CELTA malakasi, Cambridge English Speaking bo‘yicha sobiq imtihonchi.

Manbalar

  1. Kun.uz — Uzbekistan’s PISA 2022 results (maths 364, reading 336, science 355)
  2. National Statistics Committee via Anhor.uz — 23.8 trillion sum spent on education services, Jan–Jun 2026
  3. Cambridge English — Guided learning hours per CEFR level
  4. Oliygoh.uz — 2026 university admission statistics (677,907 applicants)
  5. Infoedu.uz — 2026/27 university admission quotas
  6. Kun.uz — IELTS results of young people in Uzbekistan, 2020–2024
  7. Kun.uz — EF English Proficiency Index 2025: Uzbekistan 104th of 123
  8. American Academy of Sleep Medicine — Recommended sleep for children and teenagers
  9. WHO — Physical activity fact sheet


Boshqa maqolalar:

Har kuni kundalik foydali maqolalar - Ingliz tilini onlayn ravishda o'rganing!

Hammasini ko'rish →

So'rov qoldiring

Sinflarga yozilish yoki jamoamizning bir qismi bo'lishni xohlaysizmi?

✓

So'rov yuborildi

Siz bilan ish kuni davomida bog‘lanamiz.

Manzillar: King’s Academy — Alayskiy: Toshkent, Yunusobod, Qashg‘ar massivi C-4, +998 90 900 79 66 · BIY: Toshkent, Buyuk Ipak Yo‘li ko‘chasi 77, +998 94 413 09 00 · Sayram: Toshkent, Yunusobod-19, Yangi Yunusobod ko‘chasi 44, +998 99 225 88 88